Politiek is het geheel van beginselen en regels volgens dewelke een staat, een gewest of een gemeente bestuurd wordt. Politiek is dus bij uitstek de zaak van elke burger want zijn/haar leven wordt erdoor bepaald.
Om die regels op te stellen of aan te passen aan een nieuwe situatie verkiezen burgers vertegenwoordigers in het federale parlement (Kamer en Senaat), het regionale parlement of in de gemeenteraad. Die politici krijgen van de burgers een mandaat om het land, de gemeeschap of de gemeente zo leefbaar mogelijk te maken voor iedereen. De beste manier om dat in een democratie te doen is bij de politieke besluitvorming rekening te houden met het algemeen belang en alle burgers gelijke kansen te geven. Democratie betekent immers niet enkel dat alle volwassen burgers aan de verkiezingen kunnen deelnemen maar ook dat de gelijkheid van de burgers wordt gerespecteerd.
Politici van de verschillende politieke partijen werken voortdurend aan de verwezenlijking van maatschappelijke doelstellingen die hun kiezers wensen. Partijen die over een meerderheid van de zetels beschikken in het parlement kunnen een regering vormen. Die legt haar politiek aan het parlement voor en domineert het politieke leven; ze wordt gesteund door de leden van de meerderheid en op de korrel genomen door de volksvertegenwoordigers die de oppositie vormen. Politieke partijen maken de politieke dienst uit zowel in de regering als in het parlement. Zolang zij voeling houden met hun kiezers verloopt dat proces volkomen democratisch. De particratie krijgt een pejoratieve bijklank als de politieke partijen gedomineerd worden door enkele technocraten die hun eigen doelstellingen laten primeren.
Politici houden elkaar hoe dan ook in de regering en binnen de diverse verkozen vergaderingen in het oog. Maar in een degelijke democratie kijken ook de burgers nauwlettend toe op het doen en laten van de politici die ze verkozen hebben. Een essentieel onderdeel in het leven van elke democratische burger is het volgen van de politieke actualiteit.
De media hebben daarbij een verpletterende verantwoordelijkheid. Zij maken het mee mogelijk dat de burger weet wat er met zijn mandaat gebeurt en of hij bij een volgende verkiezing zijn vertrouwen aan dezelfde of aan iemand anders moet geven. Democratie is dus veel meer dan om de zoveel jaar een stem uitbrengen en betekent dat bewuste burgers zich blijvend bekommeren om de welvaart en het welzijn van hun staat, hun gemeenschap of hun gemeente. Politiek is een zaak van iedereen.
Kamer
België heeft een parlementair regime, dat wil zeggen dat de democratische legitimiteit ligt bij een verkozen parlement dat de algemene beleidslijnen en de wettelijke basisnormen vastlegt. Tegenover het parlement staat een uitvoerende macht, de regering, die het effectieve bestuur van het land voert. In principe controleert het parlement de regering, maar door de toenemende macht van de politieke partijen en het ingewikkelder worden van de samenleving is de regering steeds zwaarder gaan wegen op het politieke leven. Zo kunnen kamerleden en senatoren voorstellen van wet indienen maar berust het overgrote deel van de wetgeving op ontwerpen die door de regering aan het parlement zijn voorgelegd.
Het federale parlement is voor heel het Belgisch grondgebied bevoegd voor de materies die aan de federale staat zijn toegewezen. Het bestaat uit de Kamer van Volksvertegenwoordigers en de Senaat, die ieder een specifieke bevoegdheid hebben. Op basis van hun partijaanhorigheid zijn kamerleden en senatoren ingedeeld in politieke fracties. De meerderheidsfracties steunen de regering, de andere fracties voeren oppositie.
De Kamer is samengesteld uit 150 leden die voor vier jaar verkozen zijn. De Kamer domineert het politieke leven: zij alleen is bevoegd voor de controle op de regering, zij alleen kan vertrouwen schenken aan een nieuw gevormde regering, de ministers zijn alleen aan haar verantwoording verschuldigd.
De Kamer is exclusief bevoegd voor het goedkeuren van de jaarlijkse begroting, dat is het voorstel dat de regering aan het parlement voorlegt in verband met de besteding van de inkomsten van de federale staat. Via de goedkeuring van de begroting stemt de Kamer in met het regeringsbeleid. Na de goedkeuring kijkt de Kamer toe op de uitvoering van de begroting onder andere door ministers uitleg te vragen over hun beleid. Dat gebeurt via vragen en interpellaties van individuele parlementsleden. Op die manier spelen de volksvertegenwoordigers onmiddellijk in op de politieke actualiteit. In de Kamer wordt fel gedebatteerd en komt het vaak tot verhitte discussies.
Kamer en Senaat hebben beide wetgevende bevoegdheid maar wetten aangaande het verlenen van naturalisaties, de aansprakelijkheid van ministers, de begrotingen en de rekeningen en de bepaling van het legercontingent behoren exclusief tot de bevoegdheid van de Kamer. Voor grondwetsherzieningen, de staatsinrichting en het internationaal beleid zijn Kamer en Senaat gelijk bevoegd. Voor alle andere materies kan de Senaat wetgevend werk verrichten maar heeft de Kamer steeds het laatste woord. Ook om die reden is zij de politieke kamer bij uitstek.
Senaat
De Senaat bestaat uit 40 rechtstreeks verkozen leden, 21 senatoren zijn aangewezen door de Gemeenschappen en 10 leden die gecoöpteerd worden door beide voornoemde categorieën. Die bijzondere samenstelling heeft alles te maken met het feit dat de Senaat exclusief bevoegd is voor de regeling van belangenconflicten tussen gemeenschappen en gewesten en erop toeziet dat de federale wetgeving rekening houdt met de belangen en verzuchtingen van de deelgebieden. In de praktijk komt er van die bevoegdheid echter niet veel terecht.
De controle op de regering ligt exclusief bij de Kamer van Volksvertegenwoordigers, maar dat belet niet dat de ministers ook ingaan op vragen om uitleg van de senatoren. Echte politieke consequenties zijn daaraan echter niet verbonden.
Voor de grondwetsherziening, de staatsinrichting en de internationale verdragen heeft de Senaat gelijke wetgevende bevoegdheid met de Kamer. Voor alle materies die niet tot de exclusieve bevoegdheid van de Kamer behoren, kan de Senaat als bezinningskamer optreden. Daartoe beschikt de Senaat over het evocatierecht. Op verzoek van tenminste 15 senatoren kan de Senaat wetsontwerpen die in de Kamer zijn goedgekeurd, onderzoeken en eventueel amenderen. Over die door de Senaat voorgestelde wijzigingen heeft de Kamer echter het laatste woord. De bedoeling van het evocatierecht is de Senaat via een grondig onderzoek van de teksten de gelegenheid te geven de kwaliteit van de wetgeving te verbeteren. In de praktijk dreigt de evocatieprocedure te verzanden in een politiek steekspel waarbij de oppositie de regeringspolitiek probeert te dwarsbomen door de totstandkoming van de wetgeving te vertragen. De Senaat werkt politiek gezien hoe dan ook in de schaduw van de Kamer.
Een specifieke taak van de Senaat is het toezicht op het internationaal beleid. Veel meer dan de kamerleden buigen de Senatoren zich over de internationale politiek en de rol die België daarin kan spelen. Zo worden door de Senaat geregeld brede discussies geopend onder andere over de Europese Unie en over de Afrikapolitiek. De Senaat heeft in lengte van jaren ook talrijke vooraanstaande buitenlandse staatsmannen uitgenodigd om hun visie op de toestand van de wereld te kennen.
De Senaat legt zich ook toe op brede maatschappelijke vraagstukken zoals de vergrijzing en de mondialisering. De senatoren ontwikkelen daarbij in de regel een langetermijnvisie. Een aantal van die debatten resulteren in wetgevende initiatieven. Dat was onder andere het geval voor de wettelijke regeling van de euthanasie.
Vlaams Parlement
Het Vlaams Parlement bestaat uit 124 leden; 118 rechtstreeks voor vijf jaar verkozen door de inwoners van het Vlaams Gewest en 6 Brusselse Vlamingen. Het heeft een wetgevende en controlerende bevoegdheid inzake de materies die aan de Vlaamse Gemeenschap en aan het Vlaams Gewest zijn toegewezen. Het Vlaams Parlement is de volksvertegenwoordiging van de deelstaat Vlaanderen in het federale België.
De Vlaamse Gemeenschap is bevoegd voor cultuur, onderwijs, taalgebruik en persoonsgebonden materies, zoals gezondheid, gezin en jeugdbescherming. Het Vlaams Gewest is bevoegd voor ruimtelijke ordening, leefmilieu, huisvesting, landbouw, energie, gemeenten en provincies, tewerkstelling, openbare werken en vervoer. Gemeenschappen en Gewesten beschikken via het verdragsrecht over een verregaande bevoegdheid inzake internationale betrekkingen. Globaal gezien zijn het bevoegdheden die rechtstreeks met het welzijn en de welvaart van de Vlaamse bevolking te maken hebben. Dit maakt dat de Vlaamse burgers meer voeling hebben met de aangelegenheden die in het Vlaams Parlement worden behandeld en de Vlaamse parlementsleden makkelijker de kloof tussen burger en politiek kunnen overbruggen.
Het Vlaams Parlement vaardigt decreten uit die dezelfde rechtsgeldigheid hebben als de federale wetten. Via zijn decreetgevende bevoegdheid en zijn betrokkenheid bij de voorbereiding van het Vlaamse beleid bouwt het een Vlaams Maatschappijmodel uit. Het Parlement controleert het beleid van de Vlaamse Regering via de behandeling van de begroting en het toezicht op de werking van de Vlaamse administratie. Het is mee bevoegd om in een geest van federale loyaliteit de samenwerking tussen de gemeenschappen, de gewesten en de federale staat te concretiseren.
Een algemene indruk van het Vlaams Parlement is dat er veel technische en relatief weinig politieke debatten worden gevoerd en dat het veel specialisten en weinig generalisten telt. De rechtstreeks verkozen Vlaamse volksvertegenwoordiging is echter van recente oorsprong. Op termijn zal dit parlement ongetwijfeld meer van zijn mogelijkheden weten gebruik te maken om een brede maatschappelijke debatcultuur te ontwikkelen.
Het Vlaams Parlement is hoe dan ook letterlijk en figuurlijk een glazen huis. Gastvrijheid is er troef. Het levert een voortdurende inspanning om het brede publiek op de hoogte te houden van de parlementaire activiteiten en stelt zijn schitterende infrastructuur ter beschikking van verenigingen en organisaties.
Tekst: Mark Van den Wijngaert, professor sociale en politieke wetenschappen KUBrussel/KULeuven
© Politicsinfo.net
Nieuws
Site map
SitemapIndex
RSS Feed
